Wat houdt het dualisme in?

Het dualisme is op 7 maart 2002 in alle gemeenten van Nederland ingevoerd. De werkwijze is vergelijkbaar met die van de Tweede Kamer. Wethouders maken bijvoorbeeld geen deel meer uit van de gemeenteraad, net zoals ministers geen deel uitmaken van de Tweede Kamer.

De duale verhoudingen tussen raad en college moeten niet alleen leiden tot een andere verdeling van verantwoordelijkheden, maar ook tot een andere ‘cultuur’ binnen de gemeentelijke politiek. Het moet voor de inwoner duidelijk worden wie wat doet in de gemeente. De raad richt zich meer op de inwoners en besteedt meer aandacht aan het vooraf stellen van kaders en het controleren van het college van burgemeester en wethouders. Daardoor werkt de democratie beter.
De raad stelt vast welke doelstellingen moeten worden gehaald. Vervolgens controleert de raad of het college de doelstellingen ook haalt. De raad heeft een aantal middelen om het college te controleren, zoals het recht om vragen te stellen of het recht om een wethouder te ontslaan. Tevens kan de raad gebruikmaken van ambtelijke ondersteuning en heeft de raad een eigen functionaris gekregen: de griffier. Ook het recht van onderzoek en de rekenkamer zijn instrumenten die het raad heeft om het college te controleren.

Het college van burgemeester en wethouders zorgt voor het dagelijks bestuur in de gemeente en verzorgt de uitvoering van de besluiten die door de gemeenteraad zijn genomen. Veel praktische beslissingen die voorheen bij de raad lagen, worden nu door het college genomen. Neem bijvoorbeeld de verkoop van een stuk grond of het aangaan van een contract met een aannemer. Het college beslist hierover zelfstandig.

De gemeenteraad wordt gekozen door de inwoners en is daarom de baas in de gemeente. De raad benoemt de wethouders, die samen met de burgemeester het college vormen. Het college is er voor het dagelijks bestuur van de gemeente en is hierover verantwoording schuldig aan de raad. De ambtenaren helpen het college het beleid uit te voeren. Het college is verantwoordelijk voor het handelen van de ambtenaren. Als het college het beleid heeft uitgevoerd, controleert de raad de uitvoering. Als de raad ontevreden is, kan zij de verantwoordelijke wethouder(s) ontslaan. Om de raad te helpen bij zijn vertegenwoordigende functie, het vaststellen van de te behalen doelstellingen en de controle van het college, is een griffier aangesteld.

De burgemeester is voorzitter van de raad en het college. Als de burgemeester er niet is, wordt het voorzitterschap van de raad overgenomen door een raadslid. De burgemeester wordt op aanbeveling van de raad benoemd door de Koningin.

De burgemeester brengt jaarlijks een Burgerjaarverlag uit. Hierin rapporteert hij aan de raad over de kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening in het afgelopen jaar en de kwaliteit van procedures op het vlak van burgerparticipatie.